Marjoleine de Vos had geen geluk vandaag toen ze moest voorlezen uit haar eigen werk in de Zutphense Walburgiskerk. Rondom de kerk was er een markt met oude ambachten ingericht. Klompendansers en graandorsers stampten er op los. Niet dat ze zich er iets van aantrok. ‘Leven is het enige. Punt uit’, zei ze in haar eerste column met haar ingetogen stem. Lees verder “De dichteres, de klompendansers en het Baderorgel”
Ook na zestien jaar weet ik het nog precies: hoe ik op 10 februari 2001 om 17:00 uur mijn computer afsloot, mijn koffer de trap afzeulde, het allerlaatste afscheid vierde met vrienden en collega’s, hoe ik om 19:00 uur naar Warschau Centraal werd gebracht, op de Ost-West Express stapte die toen nog bestond en reed tussen Warschau en Hoek van Holland, hoe ik een coupé moest delen met een rokende man, Lees verder “Kajakarki”
Voor de derde keer op rij mocht ik een bijdrage leveren aan een publicatie in de succesvolle reeks Nederland in ideeën, waarin toonaangevende wetenschappers, ondernemers en kunstenaars antwoord geven op één vraag op het raakvlak van wetenschap en maatschappij. Dit jaar werd de vraag gesteld door Anton Corbijn: ‘Waar verzet jij je tegen?’
Dit is mijn antwoord: Lees verder “Een woord dat halverwege zijn klank verliest”
‘Optimism is a moral duty’, verzuchtte een vriendin toen we vrijdag nogal zaten te treuren bij een croque monsieur. In gedachten was ik nog steeds naar een vreemd schilderij aan het kijken dat ik een dag eerder zag op de Brafa, de Brusselse kunstbeurs. Het Personnage debout van de Belgische surrealistische kunstenaar Jane Graverol (1905-1984) is zo te zien zojuist van een reis teruggekeerd. In zijn duffelse jas, hoed op het hoofd, tas in de hand, komt hij een huis binnen. Hij staat op de drempel, zijn voeten op de zwart-wit geblokte vloer, achter hem een landschap waarin een onbestemde ronde kei ligt en boompjes die veel te klein lijken voor de woestijnachtige ruimte waarin ze groeien. Hij heeft een aandenken meegenomen. Uit de hemel is een ei geknipt en dat ei is in omgekeerde vorm in de buik van de man terechtgekomen, een ei van blauwe hemel met wolken. Lees verder “Ei”
Als je van adel bent, zeker in Polen, kun je hele oude tantes hebben. Neem nu Jan Lubomirski-Lanckoroński, sinds vorige week voorzitter van de Stichting der Prinsen Czartoryski. Een van zijn tantes, Izabela Czartoryska née Fleming, leefde tweehonderd jaar geleden (1746-1835). Zij was een vooruitstrevende mecenas en kunstverzamelaar en bracht een legendarische collectie bijeen, met bijvoorbeeld het Landschap met de barmhartige Samaritaan van Rembrandt. Bijzonder, in die tijd, als vrouw. Haar nazaten breidden de collectie verder uit met topstukken als de Dame met de hermelijn van Leonardo da Vinci en het Portret van een jonge man van Rafaēl. Zelf stichtte Izabella in haar buitenverblijf in het Poolse Puławy een van de eerste openbare musea van Europa. Lees verder “Een Leonardo, twee tantes, drie Rembrandts”
Het is een bijna onopvallend schilderijtje, deze dame in haar witte jurk van Gerard ter Borch. Toch kon ik mijn ogen er niet van afhouden toen ik haar zag in Dresden.
Ze staat met haar rug naar ons toe, afgesloten voor de wereld om zich heen. Ze draagt een witte jurk met spectaculair geschilderde plooien, een zwarte doek over haar schouders, het haar stijf opgestoken in modieuze rolletjes. Rechts, op de tafel bij het bed, een borsteltje, een zijden lint, zwarte voorwerpen die ik niet thuis kan brengen. Ze is in iets verdiept, maar wat is het? Maakt ze de knoopjes van haar jakje los, staat ze te huilen, leest ze een brief? Is er in dat merkwaardige theatrale bed, met de gordijnen op een kier, iemand die op haar wacht, of juist niet? En wij, waarom zijn we getuige van een scène waarin niets gebeurt of misschien iets, maar dan weten we niet waar we naar kijken? Lees verder “Vragen, vragen”
‘Als ieder mens gelukkig is, zal er geen tijd meer zijn omdat deze niet meer nodig is. Een zeer juiste gedachte’, zegt Kirillov in Dostojevski’s Boze Geesten. ‘Waar laten ze hem dan?’, vraagt Stavrogin hem. ‘Nergens’, zegt Kirillov. ‘De tijd is geen ding, maar een idee. Het zal uitdoven in het verstand.’
Ergens in Polen moest een huis leeg met een bibliotheek waarin de mijne zich jarenlang had gespiegeld, al klopten de talen soms niet helemaal. Lees verder “Duizend boeken”
Het is puur toeval, dat de personen die de laatste jaren het onderwerp zijn geweest van mijn bijzondere belangstelling – proefschrift, tentoonstelling, romans – in 1898 zijn geboren. Ik heb het dan over de Poolse kunstenaar Józef Czapski (1898-1993), Katarzyna Kobro (1898-1951), Karolina Lanckorońska (1898-2002), en Charlotte van Pallandt (1898-1997). Kobro stierf relatief jong aan de gevolgen van een ziekte, Czapski en Van Pallandt leefden bijna een eeuw, Lanckorońska werd 105. Hun wieg stond ergens in Europa en ze waren alle vier van adel. Drie van hen waren kunstenaar, voor Lanckorońska gold dat niet, zij was de eerste vrouw in Polen die professor in de kunstgeschiedenis werd. Behalve Van Pallandt stierven ze in een ander land dan waar ze geboren werden. Lees verder “1898”
Laat mij nooit aan een quiz meedoen, want ik zal zeker verliezen, en de Slimste Mens ben ik ook al niet. Maar bij de Grote Bijbelquiz, deze week door de EO uitgezonden en gisteren gewonnen door Gert-Jan ‘Christen-Unie’ Segers, had ik dankzij mijn gereformeerde opvoeding wel degelijk een kans gemaakt. Laat mij maar raden waarom David door God gestraft werd (hij had met de vrouw van een ander geslapen), welke stad Jona moest bekeren (Nineve) en met welke houtsoort Noach zijn ark in elkaar timmerde (ceder). Lees verder “Het eenzame stekelvarken”
Die maanden na de bevrijding: was dat nou één groot feest? Het is de vraag die Ian Buruma zich stelde en de basis van zijn boek 1945 – Biografie van een jaar, dat in 2013 verscheen en dat ik nu pas heb gelezen. Wat gebeurde er precies vlak na de Tweede Wereldoorlog? Hoe richtte de wereld zich op uit de puinhopen? Door persoonlijke verhalen, brieven, dagboeken en films geeft Buruma een schets van de onmiddellijke nasleep van de oorlog – internationaal. Lees verder “1945”