Ramen lappen

Onlangs was ik in Kraków op bezoek bij Piotr Oczko, de auteur van een studie van 700 pagina’s over de Nederlanders en hun schoonmaakwoede. Tijdens zijn onderzoek bracht hij niet alleen duizenden Nederlandse schilderijen, prenten, tekeningen en tegels bij elkaar die het schoonmaken tot onderwerp hebben, maar vond hij ook talloze teksten, gedichten en liedjes waarin het poetsen, vegen en boenen wordt bezongen. Oczko raakte vooral gefascineerd door de iconografie van de bezem, een motief dat hij vond op meer dan 2000 afbeeldingen. Er zijn 292 illustraties in het boek opgenomen, variërend van schilderijen van Pieter de Hooch tot foto’s uit de jaren dertig van vrouwen in Bunschoter klederdracht die een preekstoel staan te schrobben. In zijn publicatie (update: waarvan in 2021 een Nederlandse vertaling verscheen bij Primavera Pers) beschrijft en analyseert Oczko de verbindingen van onze schoonmaakwoede met kwesties op het gebied van moraal en religie, vaderlandsliefde en nationale identiteit.


Het boek is zo fenomenaal dat Oczko binnenkort professor wordt aan de Universiteit van Kraków. Dan stuur ik hem een cadeau: Meester in de hygiëne van Anton Valens (2004).

Lees verder “Ramen lappen”

Bericht voor Jerzy Panek

1

Het is nu het vijfde jaar dat ik af en toe een schrijfweek doorbreng in mijn Krakause studio. Die studio is helemaal niet van mij, maar van genereuze vrienden die de ruimte beschikbaar stellen aan kunstenaars of schrijvers die er willen werken. Al die jaren ligt er een brief in de vensterbank van een Amerikaanse afzender. URGENT. DATED REPLY REQUESTED staat er in boze letters op de enveloppe gestempeld, maar de geadresseerde is al meer dan tien jaar dood. Lees verder “Bericht voor Jerzy Panek”

De conservator moet blijven!

MennosHand-300x182

‘Ik laat de geleerdheid door me heen stromen zodat ik met al die kennis gedurende één helder ogenblik dit ook werkelijk zie. Is het erg dat ik die kennis weer zal vergeten? Nee, want wat ik niet zal vergeten is de essentie, de ervaring. Het is alsof er op zulke momenten een uitbreiding van je wezen plaatsvindt, je manier van denken wordt uitgerekt.’ Deze woorden van Cees Nooteboom worden geciteerd door Menno Fitski, conservator Aziatische kunst in het Rijksmuseum in de indrukwekkende documentaire over het Rijks van Oeke Hoogendijk.
‘Al die kennis verkrijg je tijdelijk, je vergeet het weer, maar de essentie blijft’, zegt Fitski. ‘Je hoeft niet te onthouden wat je in een museum ziet, maar het gaat in een museum om de ervaring, dat is waar je een beter mens van wordt. Dit is het, zo moet het zijn.’
Dat teweeg brengen: dat is de wezenlijke betekenis van het vak van de conservator. En daarom moet de conservator blijven, overal, in ieder museum.

Lees mijn hele column De conservator moet blijven! hier op de website van de Vereniging van Nederlandse Kunsthistorici.

Stalins sterfdag

Malevitsj-signatuur1-e1362469238549

‘Lang leve oom Jozef Stalin, wiens lippen zoeter zijn dan frambozen’, zingt Julia in De draad en de vliegende naald. Ze moet er om lachen, al realiseert ze zich dat ze een paar jaar eerder vanwege dat gegiechel nog gearresteerd had kunnen worden.

Vandaag is het zestig jaar geleden dat Iosif Vissarionovitsj Stalin is overleden. Ook al heeft hij naar schatting ruim tien miljoen doden op zijn geweten, in Rusland begint oom Stalin in sommige kringen weer een sterrenstatus te krijgen. Lees verder “Stalins sterfdag”

Doping

Schermafbeelding 2016-06-25 om 18.01.49

Dat lijstje van dopingdokter Eufemiano Fuentes eerder deze week in NRC, waar deed dat me toch aan denken? Codes als I-3, =HM, [0’05 – 0’07], 2a/9a/12a/15a. Als ik het allemaal goed lees natuurlijk, formules zijn nooit mijn sterkste kant geweest.

Plaatjes kijken gaat me beter af. Ineens wist ik het: Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939), alias Witkacy, de Poolse schrijver, theaterman, kunstenaar. In 1932 schreef hij Het reglement van de portrettenfirma “S.I. Witkiewicz”, dat in het Nederlands werd vertaald door Karol Lesman en in 2000 prachtig werd uitgegeven door Huis Clos. Lees verder “Doping”

Baltische ziel

tumblr_m3vmzsfPX61qbzec1o1_500

De huizen in de Elizaveta iela, Riga, hebben er niets mee te maken dat Katarzyna Kobro hier aan het begin van de vorige eeuw woonde op de nummers 4, 7, en 12. Met Baltische zielen van Jan Brokken (Uitgeverij Atlas, 2010) onder de arm lopen we door haar straat. Het huis op nummer 10A is ontworpen door Michal Eisenstein, de vader van de beroemde filmmaker Sergej, het is over the top Jugendstil, een taart waarvan de slagroom smelt. Lees verder “Baltische ziel”

Heimwee

Longo20070422152642.jpg

Heimwee, het blijft zo geheimzinnig, een gemoedstoestand die soms uit het niets opduikt en dan een plaats of een persoon zoekt om zich aan vast te hechten. Zondag lunchten we bij vrienden van F. in Barcelona en ik weet niet waar dat heimwee ineens vandaan kwam, misschien was het de foto aan de muur tegenover me, Men in the cities/Untitled (Eric) van Robert Longo. Een man staat swingend op een dak, is het een doodsstrijd of een levensdans, is hij net geland of stijgt hij op? Lees verder “Heimwee”

De hond van Hogarth

 

display_image

Misschien zijn er nooit zoveel honden geschilderd als in de 18de eeuw. Snel naar Rijksmuseum Twenthe om het portret van de familie Strode van William Hogarth (1697 – 1764) te bekijken, een tijdelijk bruikleen van Tate Britain. Het is een zogenaamd conversation piece oftewel een babbelstuk: we zien hoe de geportretteerden gezellig met elkaar aan het kletsen zijn terwijl een bediende thee inschenkt. Kijk goed hoe vreemd de dame in de roze robe haar schoteltje vasthoudt: typisch 18de eeuw! Op de voorgrond twee honden. Lees verder “De hond van Hogarth”

Szymborska en Vermeer, Vermeer en Szymborska

Schermafbeelding 2016-06-25 om 16.41.43

In mijn dromen / schilder ik als Vermeer van Delft schreef de vorige week overleden Wisława Szymborska in haar gedicht “Lof der dromen”.
Geen Rembrandt of Rubens: het ging Szymborska niet om de meesters van het stevige penseel of het grote gebaar, maar ze waardeerde in de schilderkunst juist het kleine, nauwelijks waarneembare. In het landschap van de oude meester / waar de bomen onder olieverf wortelen / leidt het paadje zonder twijfel ergens heen, dicht ze in “Landschap”, en ze gaat verder: ik ben die vrouw daar onder de es. Kijk goed hoe ver ik me van jou verwijderd heb / wat voor witte kap en gele rok ik draag / hoe stevig ik mijn mandje vasthoud om niet van het doek te vallen. Lees verder “Szymborska en Vermeer, Vermeer en Szymborska”

De zwarte onderbroek

onderbroek-150x150

Een zwarte onderbroek, je kunt er van alles mee doen. Je kunt hem bijvoorbeeld kopen bij de HEMA, daar hangen heel veel zwarte onderbroeken op plastic knaapjes, ze zijn niet duur en van goede kwaliteit. Je kunt er drie tegelijk kopen, dan krijg je soms korting. Je kunt ze afrekenen, in je tas stoppen, wassen, drogen, opvouwen, in je kast leggen. De volgende dag kun je er al een aantrekken, onder je mooie jurk van Annu Nu bijvoorbeeld, of zomaar, omdat je er zin in hebt, een dag met een zwarte onderbroek van de HEMA. Lees verder “De zwarte onderbroek”