‘Als ieder mens gelukkig is, zal er geen tijd meer zijn omdat deze niet meer nodig is. Een zeer juiste gedachte’, zegt Kirillov in Dostojevski’s Boze Geesten. ‘Waar laten ze hem dan?’, vraagt Stavrogin hem. ‘Nergens’, zegt Kirillov. ‘De tijd is geen ding, maar een idee. Het zal uitdoven in het verstand.’
Ergens in Polen moest een huis leeg met een bibliotheek waarin de mijne zich jarenlang had gespiegeld, al klopten de talen soms niet helemaal. Lees verder “Duizend boeken”
Die maanden na de bevrijding: was dat nou één groot feest? Het is de vraag die Ian Buruma zich stelde en de basis van zijn boek 1945 – Biografie van een jaar, dat in 2013 verscheen en dat ik nu pas heb gelezen. Wat gebeurde er precies vlak na de Tweede Wereldoorlog? Hoe richtte de wereld zich op uit de puinhopen? Door persoonlijke verhalen, brieven, dagboeken en films geeft Buruma een schets van de onmiddellijke nasleep van de oorlog – internationaal. Lees verder “1945”
… zei Peter Hecht tijdens zijn afscheidscollege op 29 juni, zijn laatste optreden als hoogleraar kunstgeschiedenis van de Universiteit van Utrecht. Wat mooi is, is geheim – zoals ik de titel van dit stukje even leen van Peter Hecht, zo leende hij hem weer van Jan Emmens, die er sarcastisch op liet volgen: ‘Er mag niet over worden gepraat. Waarover gepraat wordt is niet mooi meer. Het is niet meer geheim.’ En daarom wordt het de kunsthistoricus meestal ontraden om over kwaliteit te spreken. Gelukkig verzet Hecht zich daartegen: Lees verder “Wat mooi is, is geheim…”
‘Wat doe je liever: lezen of schrijven?’ Sinds ik niet alleen boeken lees, maar ze ook schrijf, wordt die vraag me nog al eens gesteld. Lezen of schrijven? Het is een onmogelijke keuze: het een kan zonder het ander niet bestaan.
Nooit vergeet ik de dag dat ik bij mijn geliefde boekhandel aan het snuffelen was naar een boek voor op reis. Licht, compact, in één adem uit te lezen. ‘Probeer deze’, zei de boekverkoper, en hij drukte me Last Night van James Salter in de hand. ‘Echt iets voor jou.’ En dat was ook zo. Lees verder “Lezen of schrijven?”
Dostojevski, Nabokov en Achmatova hebben in Sint Petersburg hun eigen museum, maar Joseph Brodsky niet. Zijn ‘studio’ is ‘gereconstrueerd’ op de begane grond van het Achmatova Museum, dat weer is gevestigd in haar voormalige woonhuis aan de Fontanka. In de studio staat een nieuwerwets televisietoestel en daar kun je op aanvraag films over Brodsky bekijken, zoals het interview dat Willem Weststeijn eens met hem maakte tijdens Poetry International. Daarin zegt Brodsky, en ik heb het niet letterlijk opgeschreven, dat een land zich gelukkig mag prijzen als het in een eeuw vijf goede dichters voortbrengt. Lees verder “Mandje”
Er zijn boeken die je niet uit wilt lezen omdat het zo jammer is dat ze dan hebt uitgelezen. De Pop van Bolesław Prus (1847-1912), afgelopen zomer in Nederlandse vertaling verschenen, is zo’n boek.
Ten eerste is het erg plezierig om van de 904 bladzijden het grootste deel in Warschau door te brengen, die stad ‘met veel gele huizen’, die ‘waarschijnlijk de geelste stad onder de zon’ is.
Ten tweede is het nog plezieriger om je weer eens te kunnen verliezen in een baksteenboek over een onmogelijke liefde: Lees verder “De pop”
Naast al het schokkende wereldnieuws van het afgelopen jaar, leken andere schokkende gebeurtenissen ineens kleiner te zijn. Het verdwijnen van de filosofie als studierichting aan de Erasmus Universiteit en het verdwijnen van steeds meer kleine talen aan andere universiteiten: het zijn geen ontwikkelingen die de oudejaarsconferences halen. Maar als de UvA zijn hervormingsplannen gaat realiseren, verdwijnen de bacheloropleidingen Zweeds, Noors, Deens, Pools, Tsjechisch, Servisch/Kroatisch, en Nieuwgriekse taal en cultuur geheel uit Nederland. Lees verder “In memoriam: Stanisław Barańczak”
Wordt mijn derde boek een roman of non-fictie (of, zoals de Polen zo mooi zeggen, ‘literatuur van de feiten’)? En als ik voor non-fictie kies, mag ik dan nog wel dingen verzinnen of is dat absoluut verboden? Voor welke vorm ik ook ga kiezen, de feiten moeten kloppen en daarom dook ik onlangs onder in de Universiteitsbibliotheek van Krakau. En daar gebeurde het: serendipiteit! Op zoek naar een bepaald artikel in een oud nummer van het weekblad Tygodnik Powszechny, trof ik iets heel anders aan – een interview met de Poolse dichter Zbigniew Herbert over zijn bundel essays en apocriefe verhalen over Nederlandse cultuur, in het Nederlands vertaald als De bittere geur van tulpen. Lees verder “Apocriefe tulpem”
Alles zou moeten blijven zoals het was – zeker als het gaat om dingen die mijn jeugd betreffen. Ik wil bijvoorbeeld niet dat mijn school en mijn kleuterschool volgend jaar worden afgebroken. Per step scheurde ik van huis naar school en weer terug – niet dat ik me dat kan herinneren, maar ik heb het pas op een filmpje gezien, een scène waarin mijn vriendje Ronnie nog harder stept dan ik. Onze moeders staan te kijken, schimmen van meiden die mijn dochters hadden kunnen zijn. Lees verder “Boskoop en de orde der dingen”
Wonderlijk is het, dat mensen die sterven van alles meenemen en van alles achterlaten. Het is alweer een paar jaar geleden dat mijn schoonmoeder overleed, ze was 88 jaar. Ze kon geweldig handwerken en die kennis nam ze met zich mee: hoe je kraagjes kunt haken als kant en hoe je blindelings sokken kunt breien in maat 19 – 45. Wat ze ook met zich meenam, waren de 150 psalmen oude berijming die ze uit haar hoofd kon zingen, al moest ze daarbij op het allerlaatste een beetje geholpen worden.
Tot de vele dingen die ze achterliet, behoorde haar gezicht. Sinds haar dood komt dat af en toe tevoorschijn bij een familielid hier en daar, en het is net of haar eigen zus, die niet voor niets Engeltje heet, haar trekken helemaal heeft overgenomen. Lees verder “Netje, netje”